روش‌های انگیزشی و افزایش مشارکت دانش‌آموزان

همه معلمان باسابقه می‌دانند که اگر دانش‌آموزان آن‌ها درگیر فرایند یادگیری نباشند و در کلاس‌ها مشارکت فعال و مستمر نداشته باشند، نمی‌توانند مطالبی که در کلاس ارائه شده را به خوبی درک کنند و به اهداف یادگیری دست پیدا کنند. همیشه بزرگ‌ترین چالش برای معلمان درگیر کردن دانش‌آموزان با فعالیت‌های کلاسی بوده است. اما در حال حاضر روش‌هایی برای افزایش علاقه‌مندی و مشارکت دانش‌آموزان در کلاس به وجود آمده است. یکی از این راه‌ها هوشمند سازی مدرسه است که در آن مطالب درسی از طریق پلتفرم‌های مختلف مختلف به دانش‌آموزان ارائه داده می‌شود. در این مطلب با روش‌های مختلف برای افزایش مشارکت دانش آموزان در کلاس آشنا می‌شویم.

چرا مشارکت دانش‌آموزان مهم است؟

یادگیری به کمک مشارکت بهتر اتفاق می‌افتد. هرگاه به اثر و اهمیت مشارکت در تدریس فکر کردید، به این نکته توجه کنید که در هرم یادگیری ادگار دیل نیز بیشترین تاثیر مربوط به مشارکت و به اشتراک گذاشتن آموخته‌هاست. مشارکت تا ۹۰ درصد اثر یادگیری را بالا می‌برد. یادگیری را عمیق و پایدار می‌کند و حتی روی توسعه مهارت‌های اجتماعی و فردی دانش‌آموز اثر دارد. به این ترتیب می‌توان گفت دانش‌آموزانی که در تدریس و آموزش مشارکت دارند، موفقیت تحصیلی بیشتری هم خواهند داشت.

از طریق مشارکت، مهارت‌های اجتماعی فرد مانند گوش دادن فعال، بیان نظر، همکاری، حل مسئله و مدیریت زمان بهبود می‌یابد. هرچند ذکر این نکته اهمیت دارد که یادگیری مشارکتی به سبک یادگیری دانش‌آموز نیز بستگی دارد. در دانش‌آموزان خجالتی و درونگرا که پرسش و پاسخ در کلاس باعث اضطراب آن‌ها می‌شود، ممکن است نتیجه نداشته باشد.

روش‌های افزایش مشارکت دانش آموزان در کلاس

معلمان می‌توانند بر اساس مشارکت دانش‌آموزان در کلاس، عملکرد دانش‌آموزان را ارزیابی کرده و روند یادگیری آن‌ها را بررسی کنند. دانش‌آموزان باید درگیر فعالیت‌های درسی پیچیده شوند و حتما تکالیف خود را انجام دهند. درس‌های که برای دانش‌آموزان طراحی می‌شوند باید فراتر از تمرین‌های معمولی و سطحی باشند تا ذهن آن‌ها برای یادگیری مطالب جدید درگیر شود و بتوانند از مطالبی که یاد گرفته‌اند در موقعیت‌های مختلف استفاده کنند. درگیر کردن دانش‌آموزان با مفاهیم پیچیده یکی از مهم‌ترین اصول یک مدرسه هوشمند است.

چگونه متوجه شویم دانش آموزی انگیزه دارد یا نه؟

انگیزه از طریق ژستها و حالات چهره، تلاش شدید و بی واسطه بودن (بدون نیاز به فعالیتی جانبی برای دیده شدن) قابل مشاهده است. وجود انگیزه را می‎توان از سطوح پافشاری و قاطعیت دانش آموز در انتخاب یک هدف نسبت به هدف دیگر استنباط کرد که مجموعاً احتمال زیاد انجام شدن آن هدف را ایجاد می‌کند.

انگیزه را می‌توان از سطح مشارکت نیز استنباط کرد. به عنوان مثال، در یک سناریوی کوچینگ یا یک گفتگوی انگیزشی، یک دانش آموز با انگیزه، مشتاقانه و سخاوتمندانه به جریان گفتگو با مربی یا معلم خود کمک می‌کند (درگیری عاملی)، علاقه و لذت خود را ابراز می‌کند (درگیری عاطفی)، به موضوع گفتگو توجه نشان می‌دهد و به صورت عمیق آن را در ذهن خود پردازش می‌کند(درگیری شناختی)، و بدون توجه به محدودیتهای زمانی و حتی موانع موجود در دنیای پیرامون، بر تلاش و کوشش خود برای دستیابی به آن هدف پافشاری می‌کند(درگیری رفتاری) و البته بسیاری از دانش آموزان، اغلب چنین مشارکتی را با مربی یا معلم خود ندارند!

روش‌های افزایش مشارکت دانش آموزان در کلاس

معلمان می‌توانند بر اساس مشارکت دانش‌آموزان در کلاس، عملکرد دانش‌آموزان را ارزیابی کرده و روند یادگیری آن‌ها را بررسی کنند. دانش‌آموزان باید درگیر فعالیت‌های درسی پیچیده شوند و حتما تکالیف خود را انجام دهند. درس‌های که برای دانش‌آموزان طراحی می‌شوند باید فراتر از تمرین‌های معمولی و سطحی باشند تا ذهن آن‌ها برای یادگیری مطالب جدید درگیر شود و بتوانند از مطالبی که یاد گرفته‌اند در موقعیت‌های مختلف استفاده کنند. درگیر کردن دانش‌آموزان با مفاهیم پیچیده یکی از مهم‌ترین اصول یک مدرسه هوشمند است. برای افزایش مشارکت دانش آموزان در کلاس چند راهکار را به شما پیشنهاد می‌کنیم که:

• سعی کنید با دانش‌آموزان خود صمیمی باشید
• برای شروع هر درس آمادگی ذهنی ایجاد کنید
• هر درس را مرحله به مرحله ارائه دهید
• به دانش‌آموزان بگویید که درباره هر درسی یک مقاله کوتاه بنویسند
• تفکر خلاق را در دانش‌آموزان خود تقویت کنید
• از روش‌های مختلف پرسش و پاسخ استفاده کنید
• طرح درس را برای دانش‌آموزان توضیح دهید
• نقاط ضعف دانش‌آموزان را بگویید و برای آن‌ها راهکاری پیشنهاد دهید

در نهایت، این بر عهده معلم است که آنچه را که برای دانش‌آموزانش از نظر انگیزه دادن برای کسب موفقیت تحصیلی بهتر است، بیابد.

روش‌های ایجاد انگیزه در دانش‌آموزان

وقتی صحبت از ایجاد انگیزه در دانش‌آموزان می‌شود، راه‌های مختلفی برای انجام آن وجود دارد؛

القای اعتماد به نفس و محیطی امن

دانش آموزان باید در کلاسهای درس خود احساس امنیت کنند. یک معلم می‌تواند این محیط را با ایجاد انتظارات واضح از احترام بین دانش آموزان تقویت کند. دانش آموزان را در ایجاد یک قرارداد یا هنجارهای کلاس درس مشارکت دهید.

به قرارداد یا هنجارهای ارسال شده کلاس خود به صورت دوره ای مراجعه کنید تا انتظارات دانش آموزان را بررسی کنید. به هرگونه انحراف از این توافقات رسیدگی کنید و دانش آموزان را اغلب تحسین کنید. تمام پاسخ‌های دانش‌آموزان را، مهم نیست که چقدر سرکش یا خارج از موضوع باشند، تأیید کنید.

استفاده از روش‌های تدریس فعال

روش‌های تدریس سنتی که معلم تنها گوینده و دانش‌آموز تنها شنونده است، دیگر پاسخگوی نیازهای آموزشی امروز نیست. روش‌های فعال تدریس مانند:

• آموزش مبتنی بر پروژه

• یادگیری مشارکتی (کار گروهی)

• آموزش معکوس (Flipped Classroom)

• بازی‌وارسازی (Gamification)

باعث می‌شوند دانش‌آموزان احساس کنند بخشی از فرایند یادگیری هستند و یادگیری را «تجربه» کنند نه صرفاً حفظ و تکرار.

روابط با دانش آموزان

اول از همه، ایجاد روابط با دانش آموزان بسیار مهم است. هنگامی که دانش آموزان مدرسه رسمی را شروع می‌کنند، باید روابط با کیفیت ایجاد کنند، زیرا روابط بین فردی در محیط مدرسه بر رشد کودکان تأثیر می‌گذارد و تأثیر مثبتی بر نتایج دانش آموزان دارد که شامل انگیزه آنها برای یادگیری، رفتار و مهارتهای شناختی است.

برای شناختن هر دانش آموز نکته ای را مشخص کنید و با پرسیدن از آنها در مورد آخر هفته، بازی ورزشی یا سایر فعالیتهایی که ممکن است در آنها شرکت کنند، علاقه خود را نشان دهید.

پاداش

برخی ممکن است از پاداش‌ها به عنوان انگیزه‌ای برای دانش‌آموزان استفاده کنند. در حالی که برخی دیگر ممکن است سعی کنند یک محیط یادگیری مثبت ایجاد کنند که در آن دانش‌آموزان احساس ارشمند بودن کنند. در نهایت، بهترین راه برای ایجاد انگیزه در دانش‌آموز بستگی به فرد و آنچه برای او بهتر است، دارد.

یادگیری دانش آموز محور

ثابت شده است که رویکردهای یادگیری دانش آموز محور نسبت به رویکردهای تدریس معلم محور مؤثرتر هستند. رویکرد دانش آموز محور، دانش آموزان را در فرآیند یادگیری درگیر می‌کند، در حالی که رویکرد معلم محور شامل ارائه اکثر اطلاعات توسط معلم می‌شود. این نوع تدریس مستلزم آن است که دانش‌آموزان از اطلاعات جدید و تجربیات قبلی نکته لازم را دریافت کرده باشند.

به‌کارگیری والدین

والدین را درگیر کنید و از آن‌ها برای تشویق دانش‌آموزان کمک بگیرید. والدین یک عامل کلیدی در ایجاد انگیزه در دانش‌آموزان هستند.
توسعه‌ی روابط شما به‌عنوان معلم با والدین بسیار مهم است. سعی کنید قبل از اینکه با تماس‌های تلفنی رفتارهای منفی دانش‌آموزان را با آن‌ها در میان بگذارید، رفتارهای مثبت دانش‌آموزان را جهت دریافت تشویق از سوی والدین به سمعشان برسانید. از والدین برای شرکت در جلسات کلاسی دعوت کنید. آن‌ها را با ارسال خبرنامه‌ها از آخرین وضعیت فرزندانشان مطلع سازید. به آن‌ها بفهمانید که هر دو یک تیم هستید و اهداف مشابهی برای فرزندشان دارید.

استفاده از فناوری و ابزارهای نوین آموزشی

نسل جدید با فناوری رشد کرده‌اند. استفاده از ابزارهایی مانند:

• تخته هوشمند

• ویدئوهای آموزشی تعاملی

• اپلیکیشن‌های یادگیری

• پلتفرم‌های مجازی بازی‌محور

باعث افزایش جذابیت درس و مشارکت فعال دانش‌آموزان می‌شود. مثلاً استفاده از Kahoot یا Quizizz در امتحانات کوتاه، مشارکت را به صورت چشم‌گیری افزایش می‌دهد.

تحسین

ایجاد انگیزه در دانش‌آموزان می‌تواند چالش‌برانگیز باشد. با این حال، چند مورد وجود دارد که می‌تواند کمک کند. اول، وقتی دانش‌آموزان کاری را خوب انجام می‌دهند، آن‌ها را تحسین کنید. این به آن‌ها نشان می‌دهد که برای تلاش‌هایشان ارزش قائل هستید و به تشویق آن‌ها برای ادامه‌ دادن کار خوب خواهید پرداخت.

یادگیری مشارکتی

یادگیری مشارکتی قطعا یک استراتژی برای اجرا در کلاس درس است. یادگیری مشارکتی هر دو مزیت شناختی و انگیزشی را توامان با یکدیگر دارد. ممکن است سعی کنید کار گروهی یا شریکی را تعیین کنید که در آن دانش‌آموزان با هم در یک کار مشترک فعالیت کنند. این به عنوان یادگیری مشارکتی نیز شناخته می‌شود. ممکن است بخواهید فرصت هایی برای کار شریک و گروه کوچک ارائه دهید. اجازه دادن به دانش آموزان برای انتخاب شرکا یا گروه‌های خود و تعیین شرکا یا گروه ها نیز باید در نظر گرفته شود.

تشویق

انگیزه‌ی دانش‌آموز، یک عامل کلیدی برای کسب موفقیت است. ایجاد انگیزه در دانش‌آموزان می‌تواند دشوار باشد، به خصوص زمانی که آن‌ها تنبل به نظر می‌رسند یا احساس دلسردی می‌کنند.
یکی از راه‌ها برای افزایش انگیزه، تشویق و حمایت است. به دانش‌آموزان اجازه بدهید بدانند که شما به آن‌ها و توانایی‌هایشان ایمان دارید و بدون توجه به هر مسئله‌ای در کنار آن‌ها هستید. این موضوع به دانش‌آموز کمک می‌کند تا احساس کند هنگام انجام کار سخت، حمایت و انگیزه‌ی لازم را در اختیار دارد.

بازی‌وارسازی فرایند آموزش

Gamification یا بازی‌وارسازی به معنی استفاده از عناصر بازی (مانند امتیاز، جدول رده‌بندی، مراحل پیشرفت و جایزه) در محیط‌های غیر بازی، مانند کلاس درس است. برای مثال:

• دادن نشان افتخار به دانش‌آموزانی که سؤالات خوب می‌پرسند

• تعیین مأموریت‌های هفتگی آموزشی

• ایجاد سیستم امتیازگیری گروهی

این روش باعث می‌شود که دانش‌آموزان با انگیزه بیشتری در فعالیت‌ها مشارکت کنند.

تشویق دانش آموزان به پرسیدن سوال

فرآیندهای کلاس درس، مانند پرسیدن سؤال و مکالمه در کلاس، نقش مهمی در جمع آوری شواهد مربوط به یادگیری دانش آموزان دارند. جدای از تشویق دانش‌آموزان به پاسخ دادن به سؤالات معلمان، ترغیب دانش‌آموزان به پرسیدن سؤالات خود نیز می‌تواند یک چالش باشد.

وقتی دانش آموزان سؤال می‌پرسند، نشان می‌دهند که به یادگیری خود فکر می‌کنند و درگیر هستند. علاوه بر این، آنها به طور فعال در حال پر کردن شکافهای دانش خود هستند. طبق نظر اندیشمندان حوزه آموزش و یادگیری، فرآیند پرسیدن سوال به دانش‌آموزان کمک می‌کند تا موضوع جدید را درک کنند، ایده‌های دیگران را درک کنند، پیشرفت خود را ارزیابی کنند، فرآیندهای یادگیری را زیر نظر بگیرند و با برانگیختن کنجکاوی انگیزه و علاقه خود را به موضوع افزایش دهند.

سوالات ایجاد شده توسط دانش آموز برای یک محیط یادگیری موثر حیاتی هستند. در زیر چند نکته برای کمک به ایجاد انگیزه در دانش آموزان برای پرسیدن سوال آورده شده است.

بازخورد سریع، مشخص و سازنده

دانش‌آموز برای مشارکت بیشتر، باید بداند تلاشش دیده می‌شود. بازخوردهایی که معلم ارائه می‌دهد، باید:

• سریع و در زمان مناسب باشد

• دقیق و مشخص باشد (مثلاً بگوید «استدلالت در مورد سوال دوم خیلی دقیق بود» به جای «آفرین»)

• در صورت نیاز، راهکار ارائه دهد (مثلاً «اگر جمله‌ات رو با این فعل می‌گفتی، بهتر می‌شد»)

مسئولیت پذیری

یکی از راه‌های ایجاد انگیزه در دانش‌آموزان تنبل این است که مسئولیت تکالیفشان را در اختیار خودشان قرار دهیم. اگر دانش‌آموزی متوجه نشود که چه چیزی از او خواسته می‌شود یا با تکالیف خود ارتباط خوبی برقرار نکند، کمتر احتمال دارد بهترین تلاش خود را بکند. همچنین ارائه‌ی مداوم بازخورد و تحسین مهم است تا دانش‌آموز احساس کند که مورد قدردانی و حمایت قرار می‌گیرد.